Virus in een kaasstolp

16 maart 2020 | Commentaar – De premier probeert u gerust te stellen, ik u niet te laten inslapen. Wat nodig blijft, is daadkrachtig leiderschap dat weet te communiceren.

Hè, hè, eindelijk, het coronavirus is dan nu chefsache geworden. Premier Rutte laat ons niet langer raden naar wat nu al weken met het RIVM achter gesloten deuren wordt besproken: u en ik, wij gaan ziek worden. Rutte verried tijdens zijn toespraak al hoezeer hij zelf op het RIVM leunt door te stellen dat er drie scenario’s zijn die omschrijven hoe we met het coronavirus kunnen omgaan. Wetenschappers praten in scenario’s, ministers zouden in keuzes moeten spreken. Het kabinet kiest ervoor om burgers ziek te laten worden en ze zo immuun te maken.

De geruststelling van de premier dat het kabinet er alles aan zal doen om iedereen, groot en klein, financieel te ondersteunen was meer dan nodig. Het zal nog wel wat kosten om de economische schade die de komende maanden ontstaat te plakken en de stommiteiten die ministers begaan ongedaan gemaakt te krijgen. Zo was het gisteren nog minister Wiebes van (nota bene) Economische Zaken die probeerde het consumentenvertrouwen een knauw te geven door te stellen dat ZZP’ers zelf voor het risico hebben gekozen geen werk meer te hebben. (Wat misschien waar is, maar nu absoluut niet gecommuniceerd moet worden.)

Kaasstolp
De toespraak van de premier is nog maar een beginnetje en misschien tegen het eind van de week sowieso alweer achterhaald. We bestrijden immers een virus dat zeer besmettelijk is en zich niet altijd met vooraankondiging verder verspreidt. Het virus snapt sowieso niet dat het zich moet houden aan de landsgrenzen die om de kaasstolp Nederland zijn getrokken.

De verspreiding van het virus is in alle landen van West-Europa nog steeds exponentieel, waarbij het aantal besmettingen zeer snel oploopt. Landen als Italië, Spanje en Frankrijk hebben noodgedwongen ervoor gekozen om het land te ‘bevriezen’ om de groei van het aantal besmettingen te kunnen ombuigen naar iets wat uiteindelijk negatief moet worden. Het is dus zeker niet uitgesloten dat bijvoorbeeld alsnog grenzen dicht moeten (of door andere landen voor ons gesloten worden) als het aantal besmettingen onze ziekenhuizen boven het hoofd groeit.

Internationale aanpak
De premier mag bovendien graag de grenzen willen openhouden en het verkeer van mensen en goederen laten doorstromen, wat voor Nederland ook van belang is. We kunnen er echter van uitgaan dat landen die niet voor onze aanpak kiezen, en dat zijn op dit moment vooral die in Azië en Oost-Europa, dat die er alles aan gelegen zal zijn om Nederlandse ingezetenen buiten de deur te houden dan wel maar mondjesmaat binnen te laten. De besmettingsbrandhaard is hier feitelijk nu iedereen. Wat ontbrak en blijft ontbreken aan deze crisis is dan ook de internationale aanpak. En als omringende landen niet kiezen voor immuniseren, dan heeft Nederland met de vandaag gecommuniceerde aanpak een probleem.

De premier probeert u (terecht) gerust te stellen, ik probeer u niet te laten inslapen. Wat nodig blijft, is daadkrachtig leiderschap dat weet de stand van zaken zo te communiceren dat u weet wat u moet doen en vooral niet moet doen. De ministers Wiebes van Economische Zaken en Bruins van Volksgezondheid hebben zich al überfragt getoond en deze hands-off-premier zal nu toch echt nog meer hands-on moeten worden. Het is aan de Tweede Kamer, maar ook aan het journaille om de duimschroeven aan te draaien. Iedere niet-effectieve maatregel, iedere niet-zo-slimme-uitspraak kost nu mensenlevens of leidt potentieel tot maatschappelijke ontwrichting.