De Iraanse kernbom komt er

11 november 2011 | Nieuwsanalyse – Iran lijkt dichter bij een kernwapen dan ooit. De wil van het Westen om dat te voorkomen heeft het afgelegd tegen andere belangen die spelen.

Het schaakspel tussen Iran en de internationale gemeenschap gaat verder. Deze week publiceerde het internationale atoomagentschap (IAEA) een rapport waarin het concludeerde dat Iran de afgelopen jaren heeft gewerkt aan het ontwikkelen van een nucleaire wapen. De rapportage bevestigde voor het Westen dat het Iraanse nucleaire programma niet alleen vreedzame doeleinden heeft. De roep om meer sancties is dan ook luider geworden. Het is echter de vraag of deze effectief zullen zijn. Iraans kernwapenbezit lijkt steeds meer een fait accompli, waar de wereld mee moet leren leven.

De Iraanse president Ahmadi-Nejad herhaalde gisteren dat er sprake is van een Westers complot tegen Iran waarmee de Islamitisch Republiek het recht op civiele, nucleaire technologie wordt ontzegd. Misschien dat het de diepe afkeer tegen buitenlandse inmenging is, die de Iraniërs ertoe beweegt om een sluier te leggen over hun atoomprogramma. Het zou meer voor de hand liggen om openheid van zaken te geven om zo de verstikkende sancties op te heffen en daarmee de bevolking te ontzien. Het lijkt dan ook niet onwaarschijnlijk dat Iran inderdaad kernwapens ontwikkelt.

Rusland en China hebben steeds terughoudend gereageerd op de sancties die door de Verenigde Staten en Europa in de VN Veiligheidsraad werden ingebracht. Beide landen delen niet de geschiedenis die het Westen met Iran heeft en profiteren bovendien van de handelsbetrekking met het land. Ook zijn ze huiverig om een rol te spelen in het uitdragen van de Westerse waarden, waar in hun ogen individuele vrijheden niet het gezag van de staat mogen ondermijnen. Ze willen dan ook zeker niet meewerken aan een machtswissel in Teheran.

Iran bevindt zich in een geïsoleerde positie in de regio en in de wereld. Het vindt dat Israel geen bestaansrecht heeft en ontkent het bestaan van de Holocaust, tot verontwaardiging van de rest van de wereld. Voor Israel is een nucleair gewapend Iran dan ook een nachtmerrie. Het Israëlische kabinet probeert in binnen- en buitenland steun te vinden voor een militaire aanval op nucleaire installaties. De vraag is of dat dit op de lange termijn effect sorteert. Bovendien lijkt er hiervoor uiteindelijk te weinig internationale steun te bestaan.

Toch lijkt het niet uitgesloten dat er een militair conflict ontstaat tussen Israël en Iran. Israël heeft in het verleden al eerder unilateraal buitenlandse installaties aangevallen. Alleen zal het nu moeten afrekenen met het sterke Iran. Een oorlog lijkt dan onvermijdelijk. Voor de stabiliteit van de regio, en de terugslag op de economie, is dit rampzalig. De Verenigde Staten zal er alles aan gelegen zijn om Israël in toom te houden en om tegelijkertijd betekenisvolle sancties in VN verband af te spreken. En dat zal de nodige moeite kosten, aangezien van China en Rusland weinig steun te verwachten lijkt.

Hiermee lijkt Iran ondertussen toch te krijgen waar het naar zoekt. De mogelijkheid om een kernwapen te gebruiken als deterrent, als middel om af te schrikken. Het komt daarmee in het rijtje van India, Pakistan en Noord-Korea die al eerder kernwapens voor dit doel hebben ontwikkeld. De positie van het land in de regio zal erdoor versterkt worden. Het zal een grotere politieke en militaire rol voor zichzelf opeisen en het Westen verder buiten de deur kunnen houden. Tegelijkertijd kan het hiermee aansturen op een marginalisering van Israel.

De inzet van de wapens zelf is niet aannemelijk. De tegenaanval die dat zou uitlokken zou Iran letterlijk en figuurlijk van de kaart vegen. De dreiging kan echter wel verder worden verspreid. Zo zouden bevriende groeperingen, Hezbollah of Hamas, kunnen meeliften op de dreiging die van Iran uitgaat. Het grootste gevaar schuilt in de binnenlandse stabiliteit van het Iraanse regime. Mocht het regime in verval raken, dan zouden de wapens in de handen kunnen vallen van fundamentalistische facties of terroristische groeperingen die al bewezen hebben de dood niet te vrezen.

Hoe dan ook, Iran lijkt dichter bij een wapen dan ooit. Ook al ziet de wereldgemeenschap uiteindelijk liever niet dat het over een wapen beschikt, de wil om dit te voorkomen heeft het afgelegd tegen andere belangen die spelen. Daarbij zal hebben meegespeeld dat algemeen aangenomen wordt dat Israël over een kernwapen beschikt. Landen als China, die minder sterk betrokken zijn bij de ‘Joodse zaak’, zullen zich dan ook hebben afgevraagd op welke legitieme gronden Iran een kernwapen kan worden ontzegd. En Iran, Iran zet zijn grootste vijand, de VS, voor schut.